काठमाडौं — नेकपाका संयोजक पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलन पछिल्लो समय कमजोर हुनुका कारणबारे गम्भीर आत्मसमीक्षा आवश्यक रहेको बताएका छन्। उनले कम्युनिस्ट शक्तिहरू आफ्नो वर्गीय आधार, मूल विचार र दीर्घकालीन रणनीतिबाट विचलित हुँदै सत्ता निर्माण र विघटनको खेलमा अल्झिन पुगेको स्वीकार गरेका छन्। प्रचण्डले एमाले र मसालसँग भएको पछिल्लो सहमति केवल तत्कालीन कार्यनीतिक कदम नभएको स्पष्ट पार्दै यसलाई राष्ट्रिय संकटको सामना गर्न व्यापक तयारीका रूपमा बुझ्नुपर्ने बताएका छन्। उनले सम्पूर्ण कम्युनिस्ट शक्तिहरूलाई एकताबद्ध भएर आगामी आन्दोलनका लागि तयार हुनसमेत अपिल गरेका छन्। प्रचण्डका अनुसार कम्युनिस्ट आन्दोलनको सबैभन्दा ठूलो समस्या तत्कालीन राजनीतिक कार्यनीतिलाई नै अन्तिम लक्ष्य ठान्नु हो। सरकार बनाउने, मन्त्री बन्ने र सत्ता समीकरण परिवर्तन गर्ने गतिविधिमा अत्यधिक केन्द्रित हुँदा पार्टीले आफ्नो मूल राजनीतिक उद्देश्य र वर्गीय चरित्रलाई ओझेलमा पारेको उनको भनाइ छ।

उनले कम्युनिस्टहरू सत्ता सञ्चालनको अंकगणितमा अल्झिरहेका बेला विरोधी शक्तिहरूले भने कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई कमजोर बनाउने दीर्घकालीन रणनीति अघि बढाएको दाबी गरे। उनको निष्कर्षमा, कम्युनिस्ट पार्टीले आफ्नो रणनीतिक लक्ष्य बिर्सेर केवल सरकार बनाउने र ढाल्ने गतिविधिलाई प्राथमिकता दिनु गम्भीर राजनीतिक भूल थियो। प्रचण्डले मन्त्री पद, सरकार गठन र सत्ता समीकरणको राजनीतिमा बढी केन्द्रित हुनुको परिणाम पछिल्ला राजनीतिक घटनाक्रममा देखिएको उल्लेख गरेका छन्। उनले भदौ २३–२४ को घटनालाई समेत कम्युनिस्ट शक्तिहरूबीचको कमजोरी र विरोधी शक्तिको रणनीतिक सक्रियतासँग जोडेर व्याख्या गरेका छन्। उनका अनुसार कम्युनिस्ट शक्तिहरूबीचको विभाजन, आपसी अविश्वास र सत्ताकेन्द्रित राजनीतिको फाइदा उठाउँदै विरोधी शक्तिहरूले कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई कमजोर पार्ने रणनीति अघि बढाएका थिए।

प्रचण्डले पार्टी असफल हुनुको अर्को महत्वपूर्ण कारण आफ्नो वर्गीय आधार र मूल विचारबाट टाढिँदै जानुलाई मानेका छन्। जनतासँगको सम्बन्ध कमजोर हुँदै जानु र पार्टीको राजनीतिक गतिविधि जनजीवनका वास्तविक समस्याभन्दा सत्ता र नेतृत्वको वरिपरि केन्द्रित हुनु गम्भीर त्रुटि भएको उनको स्वीकारोक्ति छ। उनले कम्युनिस्ट आन्दोलनको शक्ति जनतामै रहेको भन्दै जनतासँगको सम्बन्ध पुनःस्थापित नगरेसम्म संगठन विस्तार वा सत्ता समीकरणले मात्रै आन्दोलनलाई बलियो बनाउन नसक्ने संकेत गरेका छन्। एमाले र मसालसँग भएको सहमतिलाई प्रचण्डले तत्कालीन राजनीतिक समीकरणका लागि मात्र गरिएको कदमका रूपमा नबुझ्न आग्रह गरेका छन्। राष्ट्रिय संकटको सामना गर्न ठूलो राजनीतिक तयारी आवश्यक रहेको भन्दै उनले कम्युनिस्ट शक्तिहरूबीच सहकार्य र एकताको आवश्यकता औंल्याएका छन्। उनको पछिल्लो अभिव्यक्तिले कम्युनिस्ट आन्दोलनभित्र विगतका कमजोरीको समीक्षा गर्दै नयाँ राजनीतिक ध्रुवीकरण र एकताको बहसलाई अगाडि बढाउने संकेत गरेको देखिन्छ।

प्रचण्डको अभिव्यक्तिको मूल सन्देश सत्ता प्राप्तिको तत्कालीन राजनीतिभन्दा माथि उठेर कम्युनिस्ट आन्दोलनको दीर्घकालीन दिशा तय गर्नुपर्नेमा केन्द्रित देखिन्छ। उनले कम्युनिस्ट शक्तिहरूबीचको विगतको दूरी, विभाजन र कमजोरीलाई सच्याउँदै साझा उद्देश्यका आधारमा अघि बढ्नुपर्ने बताएका छन्। त्यसका लागि संगठनलाई जनतासँग पुनः जोड्ने, मूल विचार र वर्गीय आधारलाई केन्द्रमा राख्ने तथा दीर्घकालीन रणनीतिसहित आन्दोलन निर्माण गर्ने चुनौती कम्युनिस्ट शक्तिहरूसामु रहेको छ। प्रचण्डको आत्मसमीक्षात्मक अभिव्यक्ति र एमाले–मसालसँगको सहमतिलाई हेर्दा नेपाली कम्युनिस्ट राजनीतिमा फेरि एकपटक एकता, ध्रुवीकरण र नयाँ आन्दोलनको तयारी मुख्य राजनीतिक एजेन्डा बन्ने संकेत देखिएको छ।