परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले चीनले दक्षिण एसियामा अघि बढाइरहेको क्षेत्रीय सहकार्य, दिगो विकास र साझा समृद्धिको अभियानमा नेपालले महत्वपूर्ण ‘सेतु’को भूमिका निर्वाह गर्न चाहेको बताएका छन्। उनले बदलिँदो विश्व व्यवस्थाबीच नेपालले छिमेकी मुलुकहरूसँगको सम्बन्धलाई थप सुदृढ गर्दै आर्थिक विकास, क्षेत्रीय सम्पर्क र साझा हितमा आधारित सहकार्यलाई प्राथमिकता दिएको स्पष्ट पारे। मन्त्री खनालका अनुसार नेपालको भौगोलिक अवस्थिति र दुई ठूला छिमेकी चीन तथा भारतसँगको सम्बन्धलाई आर्थिक अवसरमा रूपान्तरण गर्न सकिने पर्याप्त सम्भावना छ। त्यसका लागि नेपालले राजनीतिक तथा कूटनीतिक सम्बन्धसँगै आर्थिक कूटनीति र सीमापार सम्पर्क सञ्जाल विस्तारलाई प्राथमिकतामा राखेको उनले बताए। मन्त्री खनालले नेपालको परराष्ट्र नीति अब परम्परागत राजनीतिक सम्बन्धमा मात्र सीमित नरही आर्थिक विकास र जनताको समृद्धिसँग प्रत्यक्ष जोडिनुपर्ने धारणा व्यक्त गरे। उनका अनुसार व्यापार, लगानी, पर्यटन, पूर्वाधार तथा सीमापार यातायात सञ्जालको विस्तारमार्फत नेपालले क्षेत्रीय अर्थतन्त्रसँग आफ्नो जोड अझ बलियो बनाउन सक्छ।

सीमापार सम्पर्क सञ्जाल विस्तारलाई प्रभावकारी बनाउन सके नेपालले चीन र दक्षिण एसियाबीच व्यापार तथा आर्थिक गतिविधिको महत्वपूर्ण ट्रान्जिट तथा सहकार्य केन्द्रका रूपमा आफ्नो सम्भावना उपयोग गर्न सक्ने उनको भनाइ छ। नेपालको प्राथमिकता पूर्वाधार निर्माणमा मात्र नभई त्यसबाट सिर्जना हुने दीर्घकालीन आर्थिक अवसरलाई अधिकतम उपयोग गर्नु रहेको मन्त्री खनालले बताए। विश्व राजनीति तथा अर्थतन्त्र तीव्र गतिमा परिवर्तन भइरहेको अवस्थामा क्षेत्रीय मुलुकबीचको सम्बन्धलाई नयाँ ढंगले परिभाषित गर्नुपर्ने आवश्यकता रहेको मन्त्री खनालले औंल्याए। उनले बदलिँदो विश्व व्यवस्थामा क्षेत्रीय सहकार्यलाई सुदृढ बनाउन संवाद, पारस्परिक सम्मान र सहकार्यमा आधारित कूटनीतिक प्रयास आवश्यक रहेको बताए। कुनै पनि मुलुकको विकास र समृद्धि अलग्गै सम्भव नहुने भन्दै उनले साझा चुनौतीको सामना गर्न क्षेत्रीय स्तरमै सहकार्य बढाउनुपर्नेमा जोड दिए। विशेषगरी दक्षिण एसियामा पूर्वाधार, व्यापार, ऊर्जा, पर्यटन, प्रविधि र दिगो विकासका क्षेत्रमा सहकार्य विस्तार गर्न सके यस क्षेत्रका मुलुकले नयाँ आर्थिक सम्भावनाको ढोका खोल्न सक्ने नेपालको विश्वास रहेको उनले संकेत गरे।

दक्षिण एसियामा चीनको आर्थिक तथा पूर्वाधारगत सहकार्य विस्तार हुँदै जाँदा नेपालले त्यसबाट सिर्जना हुने अवसरलाई राष्ट्रिय हितअनुकूल उपयोग गर्न खोजिरहेको देखिन्छ। चीन र दक्षिण एसियाबीचको बढ्दो सम्पर्कमा नेपालले आफ्नो भौगोलिक अवस्थिति र कूटनीतिक सम्बन्धलाई उपयोग गर्दै सहकार्यको पुल बन्ने रणनीति अघि सारेको छ। नेपालका लागि यस्तो भूमिका केवल भौगोलिक अवस्थिति उपयोग गर्ने विषय नभई व्यापार, लगानी, पर्यटन, पूर्वाधार र रोजगारी सिर्जनासँग जोडिएको आर्थिक अवसरसमेत हो। तर क्षेत्रीय सहकार्यलाई दिगो बनाउन सबै पक्षको सार्वभौमिकता, पारस्परिक सम्मान र समान हितलाई केन्द्रमा राख्नुपर्ने नेपालको धारणा छ। यही आधारमा नेपालले आफ्नो कूटनीतिक प्रयासलाई अघि बढाउन चाहेको मन्त्री खनालको भनाइबाट स्पष्ट हुन्छ। नेपालले लामो समयदेखि पूर्वाधार र सम्पर्क सञ्जाललाई आर्थिक रूपान्तरणको महत्वपूर्ण आधारका रूपमा प्रस्तुत गर्दै आएको छ। चीनसँगको उत्तरी सम्पर्क विस्तार तथा दक्षिणतर्फ भारतसँगको परम्परागत व्यापारिक सम्बन्धलाई एकीकृत रूपमा अघि बढाउन सके नेपालले क्षेत्रीय आपूर्ति शृंखलामा आफ्नो भूमिका विस्तार गर्न सक्ने सम्भावना छ।

यसका लागि सडक, रेल, हवाई सम्पर्क, ऊर्जा प्रसारण, डिजिटल पूर्वाधार तथा व्यापार सहजीकरणका क्षेत्रमा लगानी र समन्वय आवश्यक हुनेछ। सीमापार सम्पर्क सञ्जाल विस्तारसँगै उत्पादन क्षमता बढाउने, निर्यात प्रवर्द्धन गर्ने र विदेशी लगानी आकर्षित गर्ने नीति पनि समानान्तर रूपमा अघि बढाउनुपर्ने चुनौती नेपालसामु छ। चीन र दक्षिण एसियाबीचको सहकार्यमा नेपालले ‘सेतु’को भूमिका खोजिरहँदा त्यसको केन्द्रमा राष्ट्रिय हित र सन्तुलित कूटनीति रहने देखिन्छ। नेपालका लागि क्षेत्रीय सहकार्यको अर्थ कुनै एक पक्षसँग मात्र निकटता बढाउनु नभई सबै छिमेकी तथा साझेदार मुलुकसँग पारस्परिक लाभका आधारमा सम्बन्ध विस्तार गर्नु हो। मन्त्री खनालले अघि सारेको दृष्टिकोणले नेपालको परराष्ट्र नीतिमा आर्थिक पक्षलाई थप महत्व दिइएको संकेत गर्छ। अब कूटनीतिक सम्बन्धको मूल्यांकन राजनीतिक तहको संवादसँगै त्यसले मुलुकको व्यापार, लगानी, पूर्वाधार, रोजगारी र समग्र आर्थिक समृद्धिमा पुर्‍याउने योगदानका आधारमा समेत गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।क्षेत्रीय सहकार्यलाई अवसरमा बदल्न नेपालले आफ्नो कूटनीतिक क्षमता, पूर्वाधार र आर्थिक नीतिमा प्रभावकारी समन्वय गर्न सके चीन र दक्षिण एसियाबीचको बढ्दो सम्पर्कबाट उल्लेखनीय लाभ लिन सक्ने सम्भावना छ।